Başköylü
08-11-2008, 06:02 PM
Güney Azerbaycan veya İran Azerbaycanı (Azerbaycan Türkçesi: جنوبی آذربایجان Cənubi Azərbaycan), İran'ın kuzeybatı bölgesi.
Batı Azerbaycan, Doğu Azerbaycan, Erdebil, Zencan,Kazvin,Kum, eyaletlerinden oluşur. Kürdıstan (İran), Gilan, Hemedan, Merkezi ve Kirmanşah gibi bazı diğer eyaletlerinin bazı bölgelerini de içine alır. Güney Azerbaycan, dünyada Azerbaycan Türkleri'nin en fazla yaşadığı yer sayılır.
Tarih
İslamiyet'in kıtada yayılmasından sonra Türklerin akımıyla bu bölgedeki Türk varlığı arttı ve nufüsün çoğunluğunu oluşturdu. Selçukluların bu topraklardan Anadolu'ya göçmesiyle birlikte dil açısından batı selçuklularından farklılaşmaya başladı.
1913 yıllardan başlayan Ermeni ve Kürd baskıları ve uyguladıkları soykırım Osmanlı ordusu tarafından durduruldu ve Azeri kardeşlerine olan gönül bağları tarihsel olarak pekişti. Şimdiki İran topraklarına yüzyıllarca hakim olan Azeriler Rıza Şah Pehlevi'nin hakimiyetiyle baskılara maruz kaldılar ve şah rejimi tarafından sömürülen Azeri Türkleri siyasi mücadeleye başladılar.
1946 yılında İngilizler, Ruslar ve Amerikalılar tarafından işgal edilen İran'da demokratik çabalar hızlandı. Güney Azerbaycan bağımsızlığını ilan etti ve İran merkezi hükümeti tarafından da resmi olarak tanındı. Fakat Soğuk savaşın başlanmasıyla birlikte ilk kurban olarak batıya, dolayısıyla İran devletine teslim edildi. Sovyetler Doğu Avrupa'da puan karşılığında Güney Azerbaycan'dan çekildi ve çekilirken yerli askerleri silahsızlandırdı. İran hükümeti anlaşmaları yoksayıp Güney Azerbaycan'ı işgal etti ve 30.000'den fazla insanı öldürdü. Bu işgalden sonra baskılar yine arttı ve Şah tarafından Türkçe kitaplar yakılarak okullar kapatıldı. İslam devrimi de bu topraklardan başlayıp İran'ın diğer bölgelerine sıçradı. Ancak Devrim sonrasında da beklentileri karşılanmayan Azeriler bir daha ayaklanmaya başladılar.
Kültür
Halk kendini Türk olarak nitelendirirken Türkiye vatandaşlarını Türkiyeli Türkler olarak adlandırmaktadır.Türkiye kültüründen en çok etkilenen halk sayılabilirler. Kültürel yakınlık ve siyasi açıdan karşılaştığı sorunlar sonucunda bazı entelektüeller tarafından Yavru Türkiye olarak adlandırılmıştır. Güney Azerbaycan çok derin ve eski kültüre sahiptir. Fuzuli,Şehriyar,Nebati ve binlerce şair buradan çıkmıştır. İran hakimiyetinde olup Osmanlıyla da yakın olmasından dolayı çoğu yenilikler burdan İran'a getirildi. İlk okul, ilk gazete,ilk telgraf, ilk baskı makinesi ve...
Türk kültürünün hakim olduğu Güney Azerbaycanda resmi olarak Fars kültürü geçerlidir ve okullarda Türkçe eğitimi yasaklanmıştır. İran'da yeni öğretim düzenine Türkçe olarak başlanmasına rağmen daha sonra bu dil yasaklandı.İran Türkleri hakaretlere uğradılar ve Eşek Türk hakareti Azerilere karşı kullanıldı. Türklerin tarihi olmadığı ve Türklerin vahşi ve göçebe olduğunu yaymaya çalışan Fars hakimiyeti Türklerin uygar olmadığını yaymaya başladı. Bu amaçla Türkçenin sadece Farsçanın bir lehçesi olduğu ve bu lehçenin de kuralsız ve sıradan olduğunu empoze etmeye çalıştı, hatta üniversitelerde Fars Dili ve Edebiyatı gibi bölümlerde de bu konuları öğretmeye başlattı. Bu baskılara rağmen Azeriler kendi benliklerini savunarak acımasız saldırılara direndiler.
Dil
Güney Azerbaycanın dili Azeri Türkçesi'dir. Halk kendi dilini Türk olarak tanımlamaktadır.
Şehriyar Güney Azerbaycanın en ünlü şairi öz diline göre şöyle diyor:
Türkün dili tek (gibi), Sevgili istekli dil olmaz
Özge (yabancı) dile qatsan(katsan), bu esil(asil,öz) dil esil olmaz
Din
Azerilerin çoğunluğu Şii mezhebindendir. Bu mezhep Güney Azerbaycan'ın hakimi Şah İsmail Hataylı tarafından İran'da kabul edilmiştir. Mezhep çatışmasından dolayı iki "Türk" ülkesi savaşmıştı. Şah İsmail Hataylı Türkçe şiirleri yazardı ve Osmanlı padişahına Türkçe mektup yazmasına rağmen Osmanlı padişahı Farsça cevaplandırıyordu.
Güney Azerbaycan Azadistan Cumhuriyeti
[Only Registered Users Can See Links]
Güney Azerbaycan Azadistan Cumhuriyeti, Rusya İmparatorluğu ve İran etkisinin azalmasıyla Temmuz- Ağustos- Eylül 1919 aylarında (3 ay) bağımsız olmuş adı "Güney Azerbaycan Azadistan" olan kısa ömürlü bir devlettir. Azadistan Şeyh Hiyabani tarafından yönetilmiştir.
Batı Azerbaycan, Doğu Azerbaycan, Erdebil, Zencan,Kazvin,Kum, eyaletlerinden oluşur. Kürdıstan (İran), Gilan, Hemedan, Merkezi ve Kirmanşah gibi bazı diğer eyaletlerinin bazı bölgelerini de içine alır. Güney Azerbaycan, dünyada Azerbaycan Türkleri'nin en fazla yaşadığı yer sayılır.
Tarih
İslamiyet'in kıtada yayılmasından sonra Türklerin akımıyla bu bölgedeki Türk varlığı arttı ve nufüsün çoğunluğunu oluşturdu. Selçukluların bu topraklardan Anadolu'ya göçmesiyle birlikte dil açısından batı selçuklularından farklılaşmaya başladı.
1913 yıllardan başlayan Ermeni ve Kürd baskıları ve uyguladıkları soykırım Osmanlı ordusu tarafından durduruldu ve Azeri kardeşlerine olan gönül bağları tarihsel olarak pekişti. Şimdiki İran topraklarına yüzyıllarca hakim olan Azeriler Rıza Şah Pehlevi'nin hakimiyetiyle baskılara maruz kaldılar ve şah rejimi tarafından sömürülen Azeri Türkleri siyasi mücadeleye başladılar.
1946 yılında İngilizler, Ruslar ve Amerikalılar tarafından işgal edilen İran'da demokratik çabalar hızlandı. Güney Azerbaycan bağımsızlığını ilan etti ve İran merkezi hükümeti tarafından da resmi olarak tanındı. Fakat Soğuk savaşın başlanmasıyla birlikte ilk kurban olarak batıya, dolayısıyla İran devletine teslim edildi. Sovyetler Doğu Avrupa'da puan karşılığında Güney Azerbaycan'dan çekildi ve çekilirken yerli askerleri silahsızlandırdı. İran hükümeti anlaşmaları yoksayıp Güney Azerbaycan'ı işgal etti ve 30.000'den fazla insanı öldürdü. Bu işgalden sonra baskılar yine arttı ve Şah tarafından Türkçe kitaplar yakılarak okullar kapatıldı. İslam devrimi de bu topraklardan başlayıp İran'ın diğer bölgelerine sıçradı. Ancak Devrim sonrasında da beklentileri karşılanmayan Azeriler bir daha ayaklanmaya başladılar.
Kültür
Halk kendini Türk olarak nitelendirirken Türkiye vatandaşlarını Türkiyeli Türkler olarak adlandırmaktadır.Türkiye kültüründen en çok etkilenen halk sayılabilirler. Kültürel yakınlık ve siyasi açıdan karşılaştığı sorunlar sonucunda bazı entelektüeller tarafından Yavru Türkiye olarak adlandırılmıştır. Güney Azerbaycan çok derin ve eski kültüre sahiptir. Fuzuli,Şehriyar,Nebati ve binlerce şair buradan çıkmıştır. İran hakimiyetinde olup Osmanlıyla da yakın olmasından dolayı çoğu yenilikler burdan İran'a getirildi. İlk okul, ilk gazete,ilk telgraf, ilk baskı makinesi ve...
Türk kültürünün hakim olduğu Güney Azerbaycanda resmi olarak Fars kültürü geçerlidir ve okullarda Türkçe eğitimi yasaklanmıştır. İran'da yeni öğretim düzenine Türkçe olarak başlanmasına rağmen daha sonra bu dil yasaklandı.İran Türkleri hakaretlere uğradılar ve Eşek Türk hakareti Azerilere karşı kullanıldı. Türklerin tarihi olmadığı ve Türklerin vahşi ve göçebe olduğunu yaymaya çalışan Fars hakimiyeti Türklerin uygar olmadığını yaymaya başladı. Bu amaçla Türkçenin sadece Farsçanın bir lehçesi olduğu ve bu lehçenin de kuralsız ve sıradan olduğunu empoze etmeye çalıştı, hatta üniversitelerde Fars Dili ve Edebiyatı gibi bölümlerde de bu konuları öğretmeye başlattı. Bu baskılara rağmen Azeriler kendi benliklerini savunarak acımasız saldırılara direndiler.
Dil
Güney Azerbaycanın dili Azeri Türkçesi'dir. Halk kendi dilini Türk olarak tanımlamaktadır.
Şehriyar Güney Azerbaycanın en ünlü şairi öz diline göre şöyle diyor:
Türkün dili tek (gibi), Sevgili istekli dil olmaz
Özge (yabancı) dile qatsan(katsan), bu esil(asil,öz) dil esil olmaz
Din
Azerilerin çoğunluğu Şii mezhebindendir. Bu mezhep Güney Azerbaycan'ın hakimi Şah İsmail Hataylı tarafından İran'da kabul edilmiştir. Mezhep çatışmasından dolayı iki "Türk" ülkesi savaşmıştı. Şah İsmail Hataylı Türkçe şiirleri yazardı ve Osmanlı padişahına Türkçe mektup yazmasına rağmen Osmanlı padişahı Farsça cevaplandırıyordu.
Güney Azerbaycan Azadistan Cumhuriyeti
[Only Registered Users Can See Links]
Güney Azerbaycan Azadistan Cumhuriyeti, Rusya İmparatorluğu ve İran etkisinin azalmasıyla Temmuz- Ağustos- Eylül 1919 aylarında (3 ay) bağımsız olmuş adı "Güney Azerbaycan Azadistan" olan kısa ömürlü bir devlettir. Azadistan Şeyh Hiyabani tarafından yönetilmiştir.